Engagement

tafel_rietveld

Engagement

De kunstwerken op deze pagina’s hebben allemaal te maken met het thema “Engagement” en sluit daarmee aan bij het eindexamen TeHaTex voor het VWO. De kunstwerken die besproken worden maken allemaal deel uit van de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen. Veel ervan zijn in het museum te vinden, andere zijn opgeslagen in het depot van het museum. Bij sommige opdrachten zal je verder online moeten zoeken. Dit wordt aangegeven in de tekst.

Engagement
Kunst kan puur esthetisch zijn, grappig of zelfs ontroeren. Kunst kan ook vragen stellen. We noemen dit ‘geëngageerde kunst’.

Aanvankelijk wilden kunstenaars met geëngageerde kunst laten zien dat ze betrokken waren met wat er speelde in de samenleving. Zij lieten bijvoorbeeld met trots nieuwe industrie zien of mooie nieuwe gebouwen.  Halverwege de 19e eeuw komt hier een reactie op in de vorm van ‘kritisch geëngageerde kunst’. Kunstenaars gaan juist misstanden in beeld brengen en gebruiken hun werk om hun publiek bewust te maken van politieke of sociaal-maatschappelijke wantoestanden.

Inleidende opdracht
Maak voorafgaand aan de opdrachten een mindmap rondom het thema ‘engagement’. Noteer woorden die volgens jou met het onderwerp te maken hebben. Leg  vervolgens in een paar zinnen uit waar een geëngageerd kunstwerk in jouw ogen aan moet voldoen.

1. Pieter Bruegel de Oude - De toren van Babel, ca. 1565

De schilderijen van Pieter Bruegel de Oude hebben vaak een godsdienstig onderwerp. Op dit schilderij zie je het Bijbelverhaal de ‘Toren van Babel’. De mensen uit Babylon wilden een toren bouwen die tot in de hemel zou reiken. God was het hier niet mee eens en verstoorde de bouw: als straf zorgde hij ervoor dat iedereen opeens een andere taal sprak. Mensen konden elkaar niet meer verstaan. Samenwerken werd daardoor onmogelijk, de toren werd nooit meer afgebouwd. 

1a. Bekijk het schilderij en let op de details. Leg uit hoe Pieter Bruegel de Oude het grote formaat van het gebouw heeft benadrukt.

1b. In ‘De Toren van Babel’ laat Bruegel een utopie zien. De mensen hebben een ideaalbeeld voor ogen. Het streven naar een betere wereld is van alle tijden. Denk maar aan de realityserie ‘Utopia’ waarin deelnemers hun ideale maatschappij proberen te vormen. Hoe heeft Brueghel de utopie in beeld gebracht? 

1c. Beargumenteer of de utopie die op ‘De Toren van Babel’ geschetst wordt, in jouw ogen als bereikbaar of onbereikbaar wordt neergezet.

1d. Geef in maximaal een halve A4 een beschrijving van jouw ideale wereld. Leg uit of die wereld bereikbaar is. Of is het een utopie?  Gebruik jouw verhaal als uitgangspunt voor een beeldend werk.

2. Francisco Goya - Por qué? (Waarom?), ca. 1810 - 1814

Deze ets is onderdeel van een serie die Francisco Goya maakte over de Spaanse onafhankelijkheidsoorlog (1808 – 1814). De Spanjaarden probeerden zich te bevrijden van de Franse bezetting onder Napoleon. Goya laat op de etsen zien tot welke vreselijke gruweldaden mensen in staat zijn in tijden van oorlog. Daarbij kiest hij geen kant: beide partijen maken zich schuldig aan oorlogsmisdaden.

2a. Beschrijf de scene die op deze ets is uitgebeeld.
2b. Goya geeft meestal geen informatie over plaats, datum en identiteit van de personages op de etsen. Waarom denk je dat hij dit deed? Betrek de titel van deze ets in je antwoord.
2c. De serie werd pas 35 jaar na Goya’s dood op grote schaal gedrukt. Wat zegt dit over het politieke klimaat waarin Goya leefde?
2d. Goya gebruikte voor deze serie de ets techniek. Vind je deze techniek bij het onderwerp passen?

3. Weversinterieur - Vincent van Gogh, 1884

Dit schilderij is van één van Nederlands beroemdste kunstenaars: Vincent Van Gogh. Van Gogh heeft een groot aantal schilderijen nagelaten. Dit schilderij maakte hij toen hij in het Brabantse Nuenen woonde. Het werk is onderdeel van een serie schetsen en schilderijen over het leven van de wevers in die tijd. Hier zie je hoe Van Gogh deze mensen afbeeldt als tragische figuren, ingesloten achter reusachtige weefmachines en gedoemd tot het verrichten van geestdodende arbeid.

3a. Van Gogh benadrukt door zijn manier van schilderen, het zware leven van een wever. Leg uit hoe hij dit doet en noem daarbij twee beeldelementen.
3b. Zou dit schilderij hebben voldaan aan de academische conventies in de tijd van Van Gogh? Beargumenteer je antwoord
3c. Kan je Vincent Van Gogh een avant-garde kunstenaar noemen? Beargumenteer je antwoord.
3d. Is dit schilderij een voorbeeld van geëngageerde kunst? Beargumenteer je antwoord.
3e. Vincent van Gogh droomde ervan een kunstenaarskolonie op te zetten: een ontmoetingsplek voor kunstenaars om samen te wonen en te werken en te praten over kunst. Is deze droom uitgekomen? Zoek thuis of op school uit in hoeverre Van Gogh erin is geslaagd een kunstenaarskolonie op te zetten.

4. Gerrit Rietveld - Tafel, 1923

Deze bijzondere tafel is van de architect en meubelontwerper Gerrit Rietveld. Rietveld behoorde tot de Nederlandse kunstbeweging “De Stijl”. Volgens de schilders en architecten van De Stijl moest kunst niet de zichtbare werkelijkheid nabootsen, maar de universele harmonie uitbeelden. Om een zo zuiver en eenvoudig mogelijke vormgeving te bereiken, kozen ze in hun werk voor geometrische vormen, rechte lijnen en hoeken.  Verder is het kenmerkend dat ze alleen primaire kleuren gebruikten, in combinatie met de ‘niet-kleuren’ zwart, wit en grijs.

  • 4a. Bekijk de tafel van Rietveld, beschrijf de vormgeving en benoem het materiaalgebruik. Leg uit waarom het ontwerp kenmerkend is voor De Stijl.
  • 4b. De Stijl is opgericht in 1917, een jaar voor het einde van de Eerste Wereldoorlog. Geef een verklaring voor het feit dat de kunststroming juist in deze tijd is opgericht.
  • 4c. Rietveld wilde perse meubelen maken die niet te duur waren. Dit vanuit het sociale besef dat mensen die niet veel te besteden hadden, ook goede en mooie meubelen moesten hebben. Wat vind jij van deze gedachte? Leg uit.
  • 4d. 

Dit schilderij is van een ander beroemd lid van De Stijl: Piet Mondriaan. Vergelijk het schilderij met de tafel van Rietveld. Welke kenmerkende elementen van De Stijl komen overeen? Noem ook een element dat verschilt.

De Stijl had grote invloed op de architectuur, industriële vormgeving en decoratieve kunsten. Een voorbeeld van een stroming die door De Stijl is beïnvloed is het Bauhaus. Het Bauhaus was een school voor kunst en vormgeving die in 1919 in het Duitse Weimar was gesticht.

  • 4e. . <afbeelding invoegen Pianolamp van J.J.P. Oud>

Bekijk in de vitrine aan je linkerhand  het Bauhaus ontwerp van de pianolamp van J.J.P. Oud. Vergelijk de lamp met de tafel van Rietveld en leg uit hoe dit ontwerp is beïnvloed door De Stijl.

5. Salvador Dalí Over Shirley Temple, le plus jeune monstre sacré du cinéma de son temps’, (Shirley Temple, het jongste filmidool van haar tijd), 1939

Salvador Dalí is een bekende surrealistische kunstenaar. Hier zie je een van zijn werken: ‘Shirley Temple, le plus jeune monstre sacré du cinéma de son temps’. Shirley Temple was in 1939 het jongste filmidool van dat moment. De mensen stonden geduldig uren in de rij om haar te zien schitteren in de bioscoop.

5a. Hoe heeft Salvador Dalí Shirley Temple afgebeeld? Beschrijf het schilderij.


5b. Naast het schilderen heeft Dalí nog een andere techniek toegepast. Benoem deze techniek en leg uit wat het inhoudt.

 

5c. Wat voor kritiek zou je in dit schilderij kunnen herkennen?

 

5d. Shirley Temple was tussen 1932 en 1949 in meer dan vijftig speelfilms te zien. Bekijk thuis of op school op Youtube een clip van een film waarin ze speelde. Waarom zouden ‘haar’ films juist in deze periode zo geliefd zijn geweest? Beargumenteer je antwoord.

 

 

<afbeeldingen invoegen Venus van Milo met laden en Otorhinologische kop van Venus >  tekstblok invoegen >

Salvador Dalí  was een veelzijdig kunstenaar was. Dalí maakte ook beelden. Hier zie je de “Venus van Milo met laden” en “Otorhinologische kop van Venus”. Hoewel de beelden verschillen, zou je kunnen zeggen dat beide commentaar geven op het begrip schoonheid.


5e. 
Vergelijk de twee beelden en beargumenteer hoe deze kritiek in beide beelden naar voren komt?

6. Bruce Nauman Double Steel Cage Piece (Dubbele stalen kooi constructie), 1974

Dit kunstwerk van Bruce Nauman kun je als bezoeker lichamelijk ervaren door er zelf in te stappen. Twee over elkaar geplaatste kooien creëren een smalle gang waar je jezelf tussen kan wurmen. Maar de tocht leidt tot niets: de binnenste kooi is gesloten. Je kunt alleen vanaf de gang naar binnen kijken. Kijk hier

<http://www.arttube.nl/nl/video/Boijmans/Boijmans_TV_S02E07#.UzvhtShggR4naar een afleveringen op Boijmans TV (vanaf 8.15 minuten) en zie met eigen ogen hoe het is om het kunstwerk in te gaan.

 

  • 6a. Waar doet deze installatie je aan denken?
  • 6b. Het kunstwerk heeft zowel een open als gesloten karakter. Leg uit wat hiermee wordt bedoeld.
  • 6c. Wat zou de achterliggende gedachte van de kunstenaar kunnen zijn
  • 6d. Bepaal aan de hand van de beelden in aflevering op Boijmans TV <link hierboven> of dit kunstwerk de boodschap van de kunstenaar goed uitdraagt.

 

 

7. Inez van Lamsweerde - Thank you thighmaster, 1993

De fotograaf Inez van Lamsweerde zoekt in haar werk de grens op tussen de kunstmatige wereld van mode, reclame en televisie en de alledaagse realiteit waarin wij leven. Het kunstwerk ‘Pam’ is onderdeel van de serie ‘Thank you Thighmaster’. Het naakte model kijkt ons aan en neemt een ongemakkelijke houding aan. Met de Paintbox, een computer waarmee je beelden kunt manipuleren, heeft Van Lamsweerde de vrouw verbouwd tot een levende etalagepop.

7a. De naakte vrouw op de foto is niet echt. Waar blijkt dit uit?

7b. Vind jij dat deze vrouw een voorbeeld is van een androgyn model? Beargumenteer je antwoord.

7c. Van Lamsweerde zegt over haar eigen werk: “Zelf heb ik de scheiding tussen kunst en mode nooit gemaakt. Voor mij zijn de twee gelijkwaardig”. Hoe komt dit tot uitdrukking in haar oeuvre?

7d. Bekijk de foto “Hilton Head” van Rineke Dijkstra


Waar Inez van Lamsweerde vrouwen op een onnatuurlijke, onpersoonlijke manier vastlegt, richt Rineke Dijkstra zich op de ontwapenende en kwetsbare kant van vrouwen. Hoe komt dat in het werk ‘Hilton Head Island’ naar voren?

Sarah Lucas - Bitch (1995)

Dit is een kunstwerk van de Britse kunstenares Sarah Lucas. In het werk van Lucas staat de relatie tussen mannelijke begeerte en het vrouwelijke lichaam centraal. Hier zie je hoe ze met alledaagse voorwerpen het lichaam van een vrouw nabootst. De titel benadrukt de seksistische lading van het werk.

  • 8a. Beschrijf het kunstwerk ‘Bitch’ zo nauwkeurig mogelijk.
  • 8b. Sarah Lucas wil met haar kunst  commentaar leveren op het stereotype beeld van ‘vrouwelijkheid’. Hoe komt dat in dit werk naar voren?
  • 8c. Is het label ‘kritisch geëngageerd kunstenaar’ van toepassing op Sarah Lucas? Beargumenteer je antwoord.
  • 8d. Dit kunstwerk is gemaakt van kant-en-klare voorwerpen. Hoe noem je een kunstwerk dat is samengesteld uit bestaande voorwerpen?
  • 8e. Bekijk Lucas’ werk “Selfportrait with fried eggs”
    <link naar: http://www.tate.org.uk/art/artworks/lucas-self-portrait-with-fried-eggs-p78447/text-summary>.
  • Vergelijk het zelfportret met het kunstwerk “Bitch” en leg uit hoe beide werken overeenkomen.

  Eindopdracht

“Alle kunst is geëngageerd, simpelweg omdat kunstenaars zich met de wereld bezig houden”. Ben jij het eens met deze stelling? Beargumenteer je antwoord.